Pan Tadeusz.html



Ten artykuł dotyczy dzieła Mickiewicza. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Pan Tadeusz
Pan Tadeusz..., tom I, Paryż 1834
Autor	Adam Mickiewicz
Kraj wydania	Francja
Język	polski
Data pierwszego wydania	1834
Typ utworu	epos

Grzybobranie ilustracja do III księgi Pana Tadeusza autorstwa Franciszka Kostrzewskiego z 1860

Polowanie ilustracja do IV księgi Pana Tadeusza autorstwa Franciszka Kostrzewskiego z 1886

Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem, poemat Adama Mickiewicza wydany w 1834 w Paryżu; rękopis dzieła przechowywany jest w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Dzieło (gatunek literacki: epopeja narodowa z elementami gawędy szlacheckiej) powstało w latach 1832-34 w Paryżu. Składa się z dwunastu ksiąg pisanych wierszem, trzynastozgłoskowym aleksandrynem polskim. Rękopis poematu znajduje się w Ossolineum we Wrocławiu wraz ze specjalną ozdobną szkatułką do jego przechowywania, z mahoniu i kości słoniowej, zamówioną przez Stanisława Tarnowskiego i wykonaną w 1873 przez lwowskiego artystę Józefa Brzostowskiego. Pierwsze wydanie "Pana Tadeusza" na ziemiach polskich powstało w Toruniu w 1858 r. w drukarni miejskiej dzierżawionej przez Ernsta Lambecka.

Czas akcji: pięć dni z roku 1811 i jeden dzień z roku 1812.

edytuj Postacie

Bohaterem poematu jest szlachta polska. Miedzy innymi:

• Jacek Soplica (ksiądz Robak) – ojciec Tadeusza Soplicy, zabójca Stolnika, przybiera tożsamość mnicha i planuje powstanie przeciw Moskalom,
• Tadeusz Soplica – tytułowy bohater epopei, dwudziestoletni chłopak, syn Jacka Soplicy,
• Zosia – córka Ewy Horeszkówny, zakochana w Tadeuszu Soplicy,
• Sędzia Soplica – gospodarz Soplicowa, brat Jacka, gorący patriota,
• Telimena – opiekunka Zosi, mieszkanka Petersburga,
• Hrabia – krewny Horeszków, prawowity właściciel zamku, o który kłóci się z Soplicami
• Gerwazy Rębajło – klucznik Horeszków (służył jeszcze Stolnikowi),
• Protazy – woźny Soplicowa,
• Jankiel

edytuj Księgi

• Inwokacja
• Księga I – Gospodarstwo
• Księga II – Zamek
• Księga III – Umizgi
• Księga IV – Dyplomatyka i łowy
• Księga V – Kłótnia
• Księga VI – Zaścianek
• Księga VII – Rada
• Księga VIII – Zajazd
• Księga IX – Bitwa
• Księga X – Emigracja. Jacek
• Księga XI – Rok 1812
• Księga XII – Kochajmy się
• Objaśnienia poety
• Epilog

Uwaga! W dalszej części artykułu znajdują się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.

edytuj Wątki

• wątek miłosny Tadeusza i Zosi – wątek rozwijający się od początku utworu, kiedy to Tadeusz zauważa młodą dziewczynę. Potem Tadeusz myli Zosię z Telimeną. Następnie Tadeusz wyjawia stryjowi swą miłość do Zosi, a Zosia czule żegna Tadeusza. Wątek ten rozwija się przez cały utwór, aż doprowadza do zaręczyn Tadeusza i Zosi.

• wątek Stolnika – Stolnik był wielkim panem z rodu Horeszków, o czym opowiada Gerwazy w II księdze. Posiadał jedyne dziecko, Ewę Stolnikównę, w której zakochał się Jacek Soplica. Do zaręczyn nie doszło z powodu różnicy stanów i wyraźnej niechęci ojca wobec tego związku; obawiając się rekuzy Soplica nie poprosił formalnie o rękę córki, zaś Horeszko przyjął swatów kasztelana witebskiego. Stolnik został zamordowany przez Soplicę w zamku podczas najazdu Moskali. Od tego momentu Gerwazy przysiągł sobie zemścić się na rodzie Sopliców.

• wątek sporu o zamek – przez cały utwór przewija się spór o zamek Horeszków. Teoretycznie należy on do Sopliców, gdyż został nadany im podczas konfederacji targowickiej. Hrabia, Gerwazy – Klucznik i okoliczna szlachta zamierzają dokonać zajazdu na Sopliców. Podburza ich do tego Klucznik.

• wątek niepodległościowy – akcja Pana Tadeusza rozgrywa się w czasach wojen napoleońskich. Ks. Robak próbując naprawić swoje dawne winy agituje polską szlachtę do powstania i walki u boku Napoleona. Usiłowania jego niweczy Klucznik, który zapał szlachty wykorzystuje przeciwko Soplicom doprowadzając do zajazdu. Jednak, gdy pojawia się wspólny wróg – Rosjanie następuje pogodzenie wszystkich stron sporu i wspólna walka przeciw Moskalom.

edytuj Adaptacje

Najbardziej znane adaptacje teatralne i telewizyjne:

• Pan Tadeusz – film z 1999 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy
• 23 marca 1998 r. Polskie Radio zorganizowało Maraton z Panem Tadeuszem. W czasie czternastu godzin znani polscy aktorzy: Gustaw Holoubek, Krzysztof Kowalewski, Anna Seniuk, Krzysztof Gosztyła, Wiktor Zborowski, Joanna Trzepiecińska, Olgierd Łukaszewicz, Krzysztof Kolberger, Zbigniew Zapasiewicz, Jan Englert, Krzysztof Kołbasiuk, Andrzej Seweryn oraz Jerzy Trela (Epilog) przeczytali cały poemat. Maraton wyreżyserował Janusz Kukuła.

edytuj Ciekawostki

Mało znanym faktem jest to, że istnieje też poemat Pan Tadeusz autorstwa Juliusza Słowackiego. Fragmenty tego dzieła są dostępne w Polskiej Bibliotece Internetowej^[1]. Opublikowanie tych fragmentów w 2004 r. było powodem licznych zgłoszeń do PBI o popełnionym błędzie przypisania Pana Tadeusza Słowackiemu^[2].

edytuj Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z "Pana Tadeusza"

Zobacz w Wikiźródłach tekst
"Pan Tadeusz"

Zobacz w Wikiźródłach tekst
"Pan Tadeusz" (fragmenty poematu Juliusza Słowackiego)

• Michał Elwiro Andriolli – twórca ilustracji do Pana Tadeusza (1879-1882)
• XIII Księga Pana Tadeusza

Przypisy

edytuj Źródła

• K. Wyka, Pan Tadeusz studia o poemacie