Nowy Sącz.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Współrzędne: 49°37'30" N 20°41'27" EGeografia

Nowy Sącz
Herb Flaga
Herb Nowego Sącza Flaga Nowego Sącza
Województwo małopolskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Nowy Sącz
miejska
Założono 1292
Prawa miejskie 1292
Prezydent miasta Ryszard Nowak
(e-mail)
Powierzchnia 58 km²
Położenie 49° 37'30'' N
20° 41'27'' E
Wysokość ok 281 m n.p.m.
Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość
84 468
1467 os./km²
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 18
Kod pocztowy 33-300 do 33-308, 33-310, 33-320
Tablice rejestracyjne KN
Położenie na mapie Polski
Nowy Sącz
Nowy Sącz
Nowy Sącz
TERC10
(TERYT)		 1262011
SIMC10 0959435
Miasta partnerskie Stany Zjednoczone Columbia County
Polska Elbląg
Węgry Kiskunhalas
Norwegia Narwik
Izrael Natanja
Słowacja Preszów
Niemcy Schwerte
Słowacja Stara Lubowla
Ukraina Stryj
Polska Tarnów
Litwa Troki
Urząd miejski3
Rynek 1 33-300 Nowy Sącz
tel. 443-53-08; faks 443-78-63
(e-mail)
Strona internetowa miasta

Nowy Sącz – miasto powiatowe i na prawach powiatu grodzkiego, w województwie małopolskim. Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego. W latach 1973-1977 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Nowy Sącz. Trzecie co do wielkości miasto w województwie małopolskim. Liczba ludności: 84 487 (GUS, październik 2007). Ważny węzeł komunikacyjny, główny ośrodek turystyczny Ziemi Sądeckiej. Jedno z najstarszych miast w Małopolsce – lokowane w 1292 r.

Spis treści

edytuj Środowisko naturalne

edytuj Położenie geograficzne

Nowy Sącz położony jest w płaskim dnie Kotliny Sądeckiej, w widłach rzek Dunajca i Kamienicy Nawojowskiej na wysokości ok. 300 m n.p.m. Najstarsza część miasta leży na płaskim wyniesieniu pomiędzy korytami obu rzek, które posiada naturalne walory obronne, co zadecydowało o lokowaniu miasta przez króla Wacława II właśnie w tym miejscu. Położenie w Kotlinie Sądeckiej powoduje pewną izolację Nowego Sącza od innych ośrodków osadniczych, jednak przebiegający tędy ważny szlak komunikacyjny na południe Europy, spowodował, że miasto znalazło w średniowieczu dogodne warunki do rozwoju i wymiany handlowej – głównie z Węgrami.

Nowy Sącz położony jest u podnóża masywów górskich Beskidu Sądeckiego, Beskidu Wyspowego i Beskidu Niskiego, a także w niewielkiej odległości od Jeziora Rożnowskiego, co podnosi walory turystyczne miasta.

edytuj Osiedla

 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

edytuj Toponimika nazwy

Pierwsza pieczęć miasta Nowego Sącza, na której widnieje jego nowa nazwa. Znana jest z dokumentów z lat 1329 i 1343.

Początkowo, osada w miejscu dzisiejszego Nowego Sącza nosiła nazwę Kamienica. Nazwa miasta aktem lokacyjnym nadanym przez Wacława II, została przeniesiona z sąsiadującego Civitas Sandecz – Sącza (dzisiaj Starego Sącza). Aby odróżnić od poprzedniego miasta, dodano przymiotnik "Nowy", a miasto zaczęło nosić nazwę "Nova Civitas Sandecz".

edytuj Historia

Ulica Lwowska, most nad rzeką Kamienica.
Miasteczko galicyjskie

Nowy Sącz został lokowany 8 listopada 1292 przez króla Wacława II. Miasto zawdzięczało szybki rozwój licznym przywilejom oraz położeniu na szlaku handlowym na Węgry. W XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego, wybudowany został zamek i mury obronne. W zamku sądeckim odbywały się liczne spotkania polskich władców z władcami innych narodów. W 1409 r. król Władysław Jagiełło oraz książę litewski Witold układali tutaj plany wojny z zakonem krzyżackim. W średniowieczu miasto kilkakrotnie nawiedzały powodzie, pożary oraz epidemie, co częściowo zahamowało jego rozwój.

W XVI i XVII w. w okolicach Nowego Sącza rozwijali działalność arianie (m.in. Jonasz i Wespazjan Schlichtyngowie). W mieście w latach 1556-1616 funkcjonowała tu szkoła i zbór ariański ukierunkowane na dyteizm.

13 grudnia 1655 mieszczenie sądeccy pod dowództwem braci Wąsowiczów, przy wsparciu oddziałami Gabriela Wojniłłowicza, uwolnili miasto (jako jedno z pierwszych w Rzeczypospolitej) od najeźdźców szwedzkich. Tym samym rozpoczął się zryw narodu polskiego przeciwko najeźdźcy z północy. Odwrót Szwedów spod Jasnej Góry rozpoczął się 13 dni po tym fakcie. W dniu 3 stycznia1656 r. Król Jan Kazimierz przebywający w Krośnie, datował list z podziękowaniem dla ludności Nowego Sącza za obronę Polski. W 1683 r. miasto odwiedził powracający do kraju po zwycięskiej bitwie pod Wiedniem Jan III Sobieski.

W 1770 r. a więc jeszcze przed I rozbiorem Polski Austria zaanektowała powiaty spiski, nowotarski i sądecki, w wyniku czego Nowy Sącz znalazł się w granicach Austrii w Galicji – urzędowa niemiecka nazwa miasta brzmiała Neu Sandez. W 1876 r. utworzono C.K. Warsztaty Kolejowe, a rok później oddano do użytku sądecki odcinek kolei tarnowsko-leluchowskiej. 3 lipca 1893 roku w Nowym Sączu powstał Związek Stronnictwa Chłopskiego (ZSCh) – pierwsza w Europie polityczna organizacja chłopska. Utworzona została przez Jana i Stanisława Potoczków.

W 1889 r. Nowy Sącz stał się gminą miejską. W 1912 r. jako w jednym z pierwszych miast w Polsce wybudowano w rekordowym tempie własną elektrownię. 11 marca po raz pierwszy zapaliły się lampy elektryczne.

Podczas I wojny światowej w l. 1914-1915 r. miasto przejściowo okupowali Rosjanie, następnie ponownie zajęte zostało przez wojska państw centralnych. Wyzwolony w 1918 r. powrócił do odrodzonej Rzeczypospolitej.

31 października 1918 w Nowym Sączu (3 dni po powołaniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej), po raz pierwszy w niepodległej Polsce, orkiestra oficjalnie odegrała Mazurka Dąbrowskiego, który później stał się hymnem państwowym.

21 czerwca 1935 r. na "Starym Cmentarzu" został pochowany minister spraw wewnętrznych gen. Bronisław Pieracki. W tym dniu Polskie Radio przeprowadziło pierwszą w historii bezpośrednią transmisję wydarzenia spoza Warszawy.

6 września 1939 Nowy Sącz został zajęty przez wojska niemieckie. W latach okupacji niemieckiej przez Nowy Sącz prowadziły szlaki przerzutu żołnierzy na Węgry do organizowanej we Francji a potem Anglii armii polskiej. 20 stycznia 1945 r. po trzydniowych walkach do miasta wkroczyły jednostki 38 Armii gen. płk. Kiryła Moskalenki. Za bohaterską postawę w czasie wojny w 1946 r. miasto odznaczone zostało Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

W 1951 r. Nowy Sącz został uznany za miasto na prawach powiatu. W latach 1975-1998 był stolicą województwa nowosądeckiego. W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 r. Nowy Sącz jest powiatem grodzkim, będąc jednocześnie siedzibą powiatu nowosądeckiego ziemskiego.

edytuj Zabytki

Nowosądecki ratusz.
Ruiny Zamku Królewskiego w Nowym Sączu
Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty
Kościół pw. św. Kazimierza
  • Ratusz – budynek stanowiący serce miasta, siedziba władz Nowego Sącza. Obecny kształt ratusz uzyskał podczas odbudowy po pożarze w końcu XIX wieku. Stoi pośrodku rynku – centralnego placu miasta, który ma powierzchnię 19 200 m².
  • Bazylika kolegiacka
  • Układ urbanistyczny Starego Miasta
  • Mury obronne miasta Nowego Sącza
  • Zamek Królewski w Nowym Sączu (XIV, XVII w.) – ruiny, z zachowanym fragmentem fortyfikacji miejskich
  • Dom Gotycki – siedziba Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu
  • Renesansowa kamienica Lubomirskich – dzisiaj Biblioteka Publiczna
  • Kościół pw. św. Rocha – parafia istniała za czasów księdza Jana Długosza, przed 1513 r.
  • Kościół pw. św. Heleny – nieznany rok budowy, wymieniany w archiwach Kapituły Katedry Wawelsklej już w 1596 r.
  • Kościół pw. św. Ducha i Klasztor OO Jezuitów – z fundacji Władysława Jagiełły wzniesiony w 1410
  • Zespół Poklasztorny OO Franciszkanów – powstał w 1297 r. z upoważnienia Wacława II
  • Kościół pw. św. Kazimierza
  • Klasztor i Kościół Popijarski – budowa z inicjatywy starosądeckich klarysek przed 1610 r.
  • "Biały Klasztor" - Klasztor Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
  • Synagoga – wybudowana w 1746 roku.
  • Chasydzka bożnica Bajs Nusn z przełomu XIX i XX wieku
  • Sądecki Park Etnograficzny – jest skansenem regionalnym, który prezentuje kulturę ludową Sądecczyzny
  • Secesyjny Dworzec PKP
  • Stara Kolonia - jedno z najstarszych osiedli robotniczych w kraju.
  • Dom Robotniczy - neogotycki ośrodek kulturalny z 1907 r.
  • Willa Marya
  • XIX wieczny budynek Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły.
  • XIX wieczny budynek Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza.
  • Dawny gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół".
  • Cmentarz Komunalny – na którym znajdują się m.in.: symboliczny pomnik powstańców (1831), Grób Nieznanego Żołnierza z 1920, Groby powstańców z 1863 r., monumentalny pomnik – obelisk z kwaterami grobów żołnierzy (polskich, austriackich i niemieckich z czasów I wojny światowej), pomnik legionistów z I wojny światowej, nagrobny pomnik gen. Józefa Kustronia, symboliczny grób "Oświęcimiaków" (kwatery ofiar terroru hitlerowskiego), pomnik i groby żołnierzy radzieckich z lat II wojny światowej, pomnik Bronisława Pierackiego (ministra i polityka II Rzeczypospolitej), symboliczny grób "Sybiraków" Ziemi Sądeckiej
  • Cmentarz żydowski – kirkut, w latach 1940-1945 był miejscem egzekucji, także masowych dokonywanych przez hitlerowców na ludności żydowskiej miasta i okolicy, również na Polakach.
  • Stary Cmentarz ("Cmentarz Zasłużonych") – W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych. Przed pomnikiem Sądeckiej Piety znajduje się płyta Nieznanego Żołnierza II wojny światowej. Cmentarz symbolizuje: kaźń w więzieniu w Nowym Sączu, rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem, przy moście na Kamienicy, na Cmentarzu Żydowskim, rozstrzelanych dwóch partyzantów w Dąbrówce, rozstrzelanych w Biegonicach, w Rdziostowie, Młodowie, Starym Sączu, Wysokim, Chomranicach, Łomnicy.
  • Kapliczka "Szwedzka" p.w. św. Marka z 1771 roku.
  • Kapliczka pw. św. Jana Nepomucena z przełomu XIX i XX wieku,(przyczółek mostu nad Kamienicą).
  • Kapliczka pw. św. Anny z XVII wieku,(przy ul. Lwowskiej).
  • Pomniki martyrologii

edytuj Gospodarka

Nowy Sącz jest średniej wielkości ośrodkiem przemysłowym. W mieście znajdują się następujące przedsiębiorstwa:

  • Newag - produkcja i naprawa taboru kolejowego,
  • Carbon - produkcji elektrod węglowych,
  • w branży budownictwa: Fakro, Dako, Wiśniowski,
  • produkcja spożywcza: Konspol Holding, Koral,
  • nowe technologie: Novitus SA – dawny Optimus IC).

Nowy Sącz to również miasto rzemieślników, spośród których większość zajmuje się wytwarzaniem skórzanej galanterii oraz regionalnych pamiątek, głównie z drewna.

Dla zgromadzenia nowych inwestycji, stworzenia nowych miejsc pracy, 19 września 2007 roku powstała w mieście "Podstrefa Nowy Sącz Krakowskiego Parku Technologicznego" - Miasteczko Multimedialne, obejmująca obszar 12,0359 ha (prace nad przedsięwzięciem mają rozpocząć się w 2009 r.).

Miasto jest gospodarzem Targów Budownictwa oraz Targów Stolarki Budowlanej.

Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University i miasto Nowy Sącz są corocznym organizatorem Światowego Forum Ekonomicznego dla Młodzieży (równoległego do forum w Krynicy).

edytuj Edukacja i nauka

Wyższa Szkoła Biznesu - National-Louis University.

Na terenie Nowego Sącza działa: 19 szkół podstawowych, 15 gimnazjów, 11 techników, 28 liceów oraz kilkadziesiąt różnego rodzaju szkół pomaturalnych. Swoją siedzibę mają tu również uczelnie wyższe:

oraz ośrodki zamiejscowe krakowskich uczelni:

W 2007 r. Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University została pierwszym (i jest obecnie jedynym) partnerem firmy Google w Europie Środkowej. Szeroka współpraca ze światowym potentatem w wyszukiwaniu będzie polegać m.in. na rozwijaniu nowoczesnych systemów komunikacji w WSB-NLU. Uczelniami współpracującymi z Google w Europie Zachodniej są m.in. uniwersytety Oksfordzki i Cambridge.

edytuj Kultura

Małopolskie Centrum Kultury "Sokół"
Pomnik Jana Pawła II w Nowym Sączu. Umiejscowiony jest na rynku, obok ratusza
Zegar kwiatowy w Nowym Sączu. Znajduje się u podnóża ruin zamku. Tarcza zegara ma 5 metrów średnicy. Sam mechanizm zegarowy kosztował ok. 10 tys. zł.

Nowy Sącz jest najważniejszym ośrodkiem kulturalnym ziemi sądeckiej i jednym z najważniejszych w Małopolsce.

Zobacz więcej w osobnym artykule: imprezy cykliczne w Nowym Sączu.

edytuj Instytucje kulturalne

Zobacz więcej w osobnym artykule: instytucje kultury w Nowym Sączu.

W Nowym Sączu znajduje się szereg instytucji i placówek, mających istotny wpływ dla życia kulturalnego regionu. Do ważniejszych z nich należą:

Muzea i galerie sztuki:

  • Muzeum Okręgowe w Nowym Saczu:
  • Nowosądecka Mała Galeria
  • Galeria "Sokół"
  • Małopolskie Biuro Wystaw Artystycznych Nowy Sącz
  • Galeria Sądeckiej Biblioteki Publicznej "Piwnica"
  • Galeria Klubu Twórczego TPSP
  • Galeria Miejskiego Ośrodka Kultury

Biblioteki:

  • Biblioteka Pedagogiczna
  • Biblioteka Lekarska
  • Biblioteka Specjalistyczna przy Muzeum Okręgowym

Kina:

  • Kino Sokół
  • Kino Krokus

Wybrane zespoły teatralne i kabarety:

  • Teatr Robotniczy im. Bolesława Barbackiego
  • Teatr NSA
  • Teatr Dziecięcy "Cudoki Szuroki"
  • Kabaret "Ergo" na czele z Leszkiem Bolanowskim
  • Teatr dziecięcy i młodzieżowy "Iskiereczka"

Wybrane kluby literackie i stowarzyszenia:

W Nowym Sączu działa również wiele zespołów muzycznych, orkiestr, chórów, zespołów folklorystycznych, zespołów tanecznych.

edytuj Sądecki Park Etnograficzny

Sądecki Park Etnograficzny jest jednym z oddziałów Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Jest to skansen regionalny o powierzchni ok. 20 hektarów, posiadający 68 obiektów tradycyjnego budownictwa wiejskiego i mieszczańskiego (prezentujących kulturę ludową historycznej Sądecczyzny) oraz amfiteatr leśny. Na terenie parku znajdują się m.in.: zagrody chłopskie, dwór szlachecki, folwark dworski, kościół rzymskokatolicki, cerkiew greckokatolicka, zbór protestancki oraz wiele innych.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Sądecki Park Etnograficzny.

edytuj Media

Prasa:

Radio:

Telewizja:

  • Regionalna Telewizja Kablowa
  • Telewizja Kablowa INSAT
  • TVP Kraków redakcja w Nowym Sączu

edytuj Sport

Stadion MKS Sandecja w Nowy Sączu.

edytuj Większe kluby sportowe

edytuj Obiekty sportowe

  • Stadion Ojca Władysława Augustynka – piłka nożna
  • Hala Widowiskowo Sportowa – przystosowana do uprawiania dyscyplin sportowych: piłka ręczna, futsal, koszykówka, siatkówka, badminton, tenis ziemny i stołowy, unihokej
  • Kryta Pływalnia
  • Basen sezonowy (odkryty)
  • Boiska piłkarskie: Dunajec, Start, Helena, Jedność (Piątkowa), Biegoniczanka (Biegonice), Zabełcze, Zawada
  • Stadion im. Romana Stramki – bieżnia okólna 330 m, urządzenia lekkoatletyczne, boiska asfaltowe do piłki ręcznej i koszykówki
  • Sala gimnastyczna – Sądeckie Towarzystwo Siatkarskie "Sandecja"
  • Biegoniczanka – kort-boisko do siatkówki
  • Strzelnica – Rejonowy Ośrodek Szkolenia LOK
  • Tory modelarskie – tor asfaltowy do modelarstwa samochodowego z podium

edytuj Religia

Na terenie Nowego Sącza działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Historyczne obiekty sakralne:

edytuj Transport

Dworzec Główny w Nowym Sączu. Został wzniesiony w latach 1908-1909 w stylu secesyjnym.

edytuj Tranzyt

Przez Nowy Sącz przechodzą drogi krajowe nr:

MAN NL222 #113

edytuj Komunikacja miejska

Komunikację miejską stanowią autobusy Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK Nowy Sącz).

Początki organizowania komunikacji na terenie miasta sięgają Uchwały Miejskiej Rady Narodowej z 17.07.1947 roku, w której Miejski Zakład Komunikacyjny przystąpił do MRN. W roku 1948 pojawił się pierwszy autobus, obsługujący linię Rynek – Dworzec PKP. Po licznych reorganizacjach, ostatecznie w 1995 roku MZK przekształciło się w Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, którego jedynym właścicielem jest miasto Nowy Sącz.

Obecnie MPK obsługuje linie o numerach: od 1 do 44, będące zarówno trasami na terenie miasta, jak również pobliskich miejscowości.

edytuj Kolej

W mieście znajdują się następujące stacje kolejowe:

  • Nowy Sącz – Dworzec Główny
  • Nowy Sącz – Jamnica (czynny)
  • Nowy Sącz – Biegonice (czynny)
  • Nowy Sącz – Miasto (czynny)
  • Nowy Sącz – Chełmiec (czynny)
  • Nowy Sącz – Expol (czynny)
  • Nowy Sącz – SGL Carbon Group(czynna)
  • Nowy Sącz – Newag(czynna)
  • Nowy Sącz – Nowa Kolonia(czynna)

Bezpośrednie połączenia z Nowego Sącza: Budapeszt, Kraków, Krynica, Stróże, Tarnów, Warszawa, Malbork, Gdańsk, Sopot, Gdynia.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Nowy Sącz (stacja kolejowa).

edytuj Administracja

edytuj Prezydenci miasta

edytuj Rada miasta

 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

wybrana w wyborach 12 listopada 2006 r.

Prawo i Sprawiedliwość Platforma Obywatelska Porozumienie Sądeckie
  • Stefan Chomoncik
  • Artur Czernecki
  • Barbara Jurowicz
  • Józef Kaczmarczyk
  • Teresa Krzak
  • Janusz Kwiatkowski
  • Grzegorz Mądry
  • Jacenty Piętka
  • Jerzy Wituszyński
  • Krzysztof Żyłka
  • Józef Bocheński
  • Teresa Cabała
  • Elżbieta Chowaniec
  • Grzegorz Dobosz
  • Piotr Lachowicz
  • Jan Opiło
  • Antoni Rączkowski
  • Józef Gryźlak
  • Józef Hojnor
  • Robert Sobol
Sądecki Dialog Lewica i Demokraci
  • Zofia Pieczkowska
  • Bogumiła Kałużny

edytuj Bezpieczeństwo

edytuj Straż Pożarna

Na terenie Nowego Sącza funkcjonują dwie jednostki JRG, Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Nowym Sączu oraz jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej Biegonice.

edytuj Szpitale

edytuj Sprawiedliwość i Karraniość

edytuj Osoby pochodzące z Nowego Sącza

Bolesław Barbacki - autoportret z 1940 r.

Nauka, ekonomia, polityka, media, religia:

Sztuka:

Sport:

edytuj Honorowi obywatele Nowego Sącza

edytuj Zobacz też

Przypisy

edytuj Linki zewnętrzne

Dodatkowe informacje w siostrzanych projektach:
 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Wiadomości  na Wikinews
p • d • e
Województwo małopolskie
Powiaty grodzkie
Kraków • Nowy Sącz • Tarnów
 herb województwa małopolskiego
Powiaty ziemskie
p • d • e
Miasta województwa małopolskiego
Miasta powiatowe
Bochnia • Brzesko • Chrzanów • Dąbrowa Tarnowska • Gorlice • Kraków •Limanowa • Miechów • Myślenice • Nowy Sącz • Nowy Targ • Olkusz • Oświęcim • Proszowice • Sucha Beskidzka • Tarnów • Wadowice • Wieliczka • Zakopane
 Herb województwa małopolskiego
Miasta gminne
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.