Iwano-Frankowsk.html

Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: Stanisławów.

Współrzędne: 48°55' N 24°42' E48.9166667 24.7 (Iwano-Frankowsk)

Iwano-Frankowsk

Herb Iwano-Frankowska

Ukraina

83,73 km²

Położenie

48° 55' 00 '' N
24° 42' 00 '' E

Wysokość

249 m n.p.m.

Ludność (2005)
• liczba ludności
• gęstość

270 479
2752 os./km²

Nr kierunkowy

+38 (8)342

Kod pocztowy

76000-76490

Miasta partnerskie

Chrzanów

Opole

Rybnik

Rzeszów

Tomaszów Mazowiecki

Położenie na mapie Ukrainy

Iwano-Frankowsk

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa

Herb miasta w okresie I Rzeczypospolitej

Herb miasta w okresie II Rzeczypospolitej

Iwano-Frankowsk (ukr. Івано-Франківськ, Iwano-Frankiwśk; do 1962 Stanisławów, ukr. Станіслав, Stanisław lub Станіславів, Stanisławiw) – miasto obwodowe w zachodniej Ukrainie, 204,2 tys. mieszkańców (2004), prawa miejskie od 1662.

edytuj Demografia

edytuj Historia

edytuj I Rzeczpospolita

Miasto zostało założone w 1662 r. na miejscu wsi Zabłotowo przez Andrzeja Potockiego, który nadał mu nazwę Stanisławów na cześć swego ojca Stanisława Rewery Potockiego. Pierwotnie pomyślany jako twierdza do obrony Rzeczypospolitej przed najazdami Tatarów.

W kolejnych latach dzięki życzliwości Potockiego swoich kościołów doczekali się również katoliccy Ormianie, oraz własnej cerkwi i szkoły wyznawcy prawosławni. W 1669 Potocki założył w mieście szkołę tzw. kolonię akademicką po auspicjami Akademii Krakowskiej, którą później przejęli jezuici. Od 1672 roku czyli od upadku Kamieńca Podolskiego, forteca stanisławowska wraz z pobliskim Haliczem przejęła na siebie ciężar obrony południowo wschodnich granic Rzeczypospolitej. Turcy już w roku 1676 oblegali mury Stanisławowa , który obronił się, ale kosztem ogromnych zniszczeń, stąd decyzja sejmu warszawskiego z roku 1677 o zwolnieniu go z podatków. W latach 1679-1682 pod kierunkiem Karola Bonowego odnowiono i umocniono fortyfikacje.

Stanisławów na sejmikach halickich bywa nazywany głową całego Pokucia. Rozbudowany w epoce baroku, nazywany był czasami "małym Lwowem". Stanowił również ważny ośrodek kultury ormiańskiej w Polsce. W tamtejszym kościele ormiańskim znajdował się do 1945 cudowny obraz Matki Boskiej Łaskawej (po wojnie przewieziony do Gdańska).

edytuj Zabór austriacki

Stanisławów, plan miasta, około 1905

Stanisławów w okresie II Rzeczypospolitej

Ratusz

Kolegiata

Po rozbiorach Stanisławów znalazł się w granicach Austrii (w ramach Królestwa Galicji i Lodomerii), od 1804 Cesarstwa Austriackiego, a od 1867 r. Austro-Węgier. W 1890 roku w mieście było 20.345 mieszkańców (w tym 2046 wojskowych garnizonu), większość z nich (12.141) - Żydzi^[1].

edytuj II Rzeczpospolita

W 1919 r. był przedmiotem walk między Polską a ZURL. W okresie II Rzeczypospolitej pełnił rolę stolicy województwa stanisławowskiego. W 1931 liczył 198 359 mieszkańców, z tego Polaków: 120 214 (60,6%), Ukraińców 49 032 (24,7%), Żydów 26 996 (13,6%)^{potrzebne źródło}.

edytuj II wojna światowa

W 1939 r. Stanisławów został zajęty przez ZSRR i włączony do Ukraińskiej SRS. W czasie okupacji hitlerowskiej (lipiec 1941-lipiec 1944) gestapo dokonało masowych aresztowań kilkuset przedstawicieli polskiej inteligencji Stanisławowa oraz masowego mordu 800 Polaków w pobliskim Czarnym Lesie (20 sierpnia 1941). Tu 26 lipca 1942 r. został zamordowany przez Niemców O. Jan Peregryn Haczela wraz z br. Stefanem Kosiorkiem i o. Remigiuszem Wójcikiem za ukrywanie Żydów w Haliczu.

W latach 1941-1943 w mieście znajdowało się getto żydowskie, którego więźniów wywieziono następnie do ośrodka zagłady Belzec w Bełżcu.

edytuj XX wiek

Od 1945 ponownie w granicach Ukraińskiej SRS. Wówczas większość mieszkających w mieście Polaków została siłą wygnana ze Stanisławowa. Stanisławów i okolice były miejscem przesiedlenia obywateli polskich pochodzenia ukraińskiego i łemkowskiego w związku z repatriacją ludności ukraińskiej w latach 1944-1946, m.in. z okolic Krynicy-Zdroju. W 1962, podczas obchodów 300-lecia miasta, jego nazwa została zmieniona na Iwano-Frankowsk, na cześć wybitnego ukraińskiego pisarza Iwana Franki. Na początku lat 90. XX wieku miasto stanowiło silny ośrodek ukraińskiego ruchu niepodległościowego.

edytuj Zabytki

Ratusz z kramami z 1871 r.
Kościół dekanalny z 1700 r. z grobami Potockich
Kościół i klasztor pojezuicki z 1715 r. - obecnie katedra unicka
Kolegium jezuitów, w którym kształcił się Franciszek Karpiński
Kościół ormiański (XVIII w., z otoczonym kultem obrazem Matki Bożej, obecnie w Gdańsku)
Kościół i klasztor Trynitarzy (XVIII w.)
Kościół Chrystusa Króla z 1927 r. Obecnie jedyna świątynia rzymskokatolicka na terenie miasta (ul. Wowczyniecka, 92).
Synagoga Tempel (Wilhelm Stiasny, 1895–1899)
Zamek Potockich (XVII-XVIII w.)
pomnik Adama Mickiewicza (Tadeusz Błotnicki, 1898)

edytuj Gospodarka

Rozwinięty jest tu przemysł lekki: włókienniczy, maszynowy, metalowy, obróbki drewna, chemiczny, meblarski, cementowy, środków transportu, obuwniczy, spożywczy. Działa tu port lotniczy Iwano-Frankowsk z rejsami do miast Europy.

W mieście znajduje się dworzec kolejowy Iwano-Frankowsk.

edytuj Ludzie związani ze Stanisławowem

Osoby związane z miastem, które się w nim urodziły lub mieszkały:

Jurij Andruchowycz (ur. 1960) - ukraiński pisarz
Arthur Burns (1904-1987) - ekonomista i dyplomata amerykański,
Zbigniew Cybulski (1927-1967) - aktor
Albin Dunajewski (1817-1894) - katolicki duchowny
Feliks Falk (ur. 1941) - reżyser
Kazimierz Filipiak (1910-1992) - duchowny ormiańsko-katolicki
Franciszek Fornalski (1782-1863) - polski żołnierz napoleoński urodzony pod Stanisławowem, odznaczony Legią Honorową i Virtuti Militari
Agaton Giller (1831–1887), pisarz, dziennikarz, twórca Muzeum Narodowego Polskiego w Raperswilu
Leon Isakowicz, proboszcz parafii ormiańskiej w latach 1936-1944, ratował Żydów wystawiając im ormiańskie metryki kościelne.^[2]
Manfred H. Lachs (1914-1993) - dziennikarz
Roman Pisarski (1912-1969) - literat, autor książek dla dzieci
Michail Prusak - gubernator obwodu nowogrodzkiego
Stanisław Sosabowski (1892-1967) - generał WP
Alfred Johann Theophil Jansa von Tannenau (1884-1963) - austriacki wojskowy
Theodor Zöckler - duchowny ewangelicki
Mieczysław Rybczyński (1873-1937) - profesor, minister-kierownik robót publicznych
Witold Rybczyński (1881-1949) - fizyk, matematyk, wykładowca Politechniki Lwowskiej
Vasyl Virastyuk - sportowiec, zawodnik strongman
Józef Zwonarz