Station Amsterdam Centraal.html

 
ca de en es fr it nl no pl pt ru ro fi sv tr vo


 

Amsterdam Centraal
Station Amsterdam Centraal
Afkorting Asd
Opening 15 oktober 1889
Perronsporen 11
Lijn(en) Oude Lijn,
Staatslijn K,
Oosterspoorweg,
Rhijnspoorweg,
Westtak Ringspoorbaan,
HSL-Zuid / HSL 4
Vervoerder(s) NS
Reizigers p/d 250.000 reizigers in 2008
Portaal Openbaar vervoer
Station Amsterdam Centraal
Station Amsterdam Centraal
Het Koningspaviljoen.
Centraal Station en Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis
De Perronoverkappingen
De Oostertoegang eind 19e eeuw.
Uitzicht op het Centraal Station vanaf het Oosterdokseiland; op de voorgrond een Sprinter; aug. 2007.

Station Amsterdam Centraal is het Centraal Station van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. Het is gebouwd tussen 1881 en 1889 door architect P.J.H. Cuypers en ingenieur/architect A.L. van Gendt. Cuypers ontwierp ook het in 1885 geopende Amsterdamse Rijksmuseum, dat sterk lijkt op het Centraal Station. Van Gendt bouwde alle stations aan de spoorlijn Den Helder – Amsterdam en in Amsterdam onder meer het Concertgebouw (1883-1888), de Hollandsche Manege en het Burgerziekenhuis (1889-1891).

Het station is het eerste station in Nederland dat door een bekende architect werd ontworpen, daarvoor waren het vaak ingenieurs en minder befaamde architecten, maar de omgeving en aanzien van het te bouwen pand vroegen om een architect. Door de aanleg van de sporen en het station op drie kunstmatige eilanden in een deel van het IJ, werd het Open Havenfront afgesloten van open water, maar zo werd wel voorkomen dat de oude stad doorsneden werd met spoorlijnen.

Het station telt zes perrons welke via drie dwarsgangen bereikbaar zijn. Deze gangen bevinden zich onder de elf reizigerssporen. Er zijn in totaal 15 sporen. Dagelijks kent Amsterdam Centraal ongeveer 250.000 in- en uitstappers [1] en gaat in de toekomst nog groeien tot zo’n 300.000 in- en uitstappers per dag, waardoor het een van de drukste stations van Nederland is.

Inhoud

bewerk Geschiedenis

Het Centraal Station verving het in 1878 gesloten Station Amsterdam Willemspoort en het van 1878 tot 1889 gebruikte tijdelijke station Westerdok. Het is gebouwd op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Net als veel andere gebouwen in Amsterdam werd het gebouwd op houten palen (8687 stuks). Bij de bouw traden verzakkingen op, waardoor het werk enige jaren werd vertraagd. Op 15 oktober 1889 werd het station onder enorme publieke belangstelling geopend.

Aan de oostzijde van het station is het Koningspaviljoen (tegenwoordig Koninklijke Wachtkamer) te vinden, compleet met inpandige parkeerplaats voor een koets (tegenwoordig: auto). Dit paviljoen bevat decoraties van de hand van George Sturm met als thema het koningshuis en het gezag.

Cuypers benadrukte met de twee torens aan weerszijde van de kap dat het station een "nieuwe stadspoort" was. Het stationsgebouw vertoont dan ook sterke gelijkenis met het in 1885 opgeleverde Rijksmuseum, dat door dezelfde architect aan de zuidzijde van de binnenstad is gebouwd.

Cuypers ontwierp wel het gebouw, maar de overkapping van de perrons viel buiten de opdracht. De eerste oplevering van het gebouw in oktober 1884 was dan ook zonder perronoverkappingen. De kap, bestaande uit 50 boogspanten en een overspanning van bijna 45 meter, werd ontworpen door L.J. Eijmer, civiel-ingenieur bij de Staatsspoorwegen. Cuypers ontwierp wel de decoraties voor de spanten en de kopgevels. De stationskap werd uiteindelijk in oktober 1889 voltooid.

Een tweede, smallere maar gelijksoortige kap aan de IJ-zijde werd voltooid in 1922. Tussen de twee kappen bleef een aantal sporen niet overdekt. In 1996 werd er over deze sporen een derde "middenkap" gebouwd, ontworpen door Jan Garvelink, architect bij Holland Railconsult.

Naast de middenkap is er in jaren tachtig van de twintigste eeuw een hoop vernieuwd. Zo is het perron langs spoor 15 verbouwd zodat het een volwaardig perronspoor werd. Dit werd gedaan om de drukte van de Flevolijn en Schiphollijn op te vangen. Pas in 1998 was spoor 15 volledig afgebouwd; dit kwam door dat er veel panden onteigend moesten worden naast het station. Begin jaren tachtig zijn de centrale hal en middentunnel fors verbreed en gemoderniseerd door Articon, het voormalige ingenieursbureau van de NS. Inmiddels is dat weer achterhaald; voor de Noord-Zuidlijn worden de tunnels en hallen weer fors verbouwd.

In 1994 werd door de NS een nieuwe verkeersleidingspost in gebruik genomen. Deze ligt aan de westkant, voorheen zat de post in het station zelf. Ook bouwde NS aan uitbreiding van het westelijke emplacement en aan de uitbreiding van vier naar zes sporen ten westen van het station. Deze aanpassing werd uitgevoerd tussen 1991 en 1996. Voor de treinen richting Sloterdijk kwam er zo meer ruimte.

Zoals aangeven werd in 1996 de middenkap opgeleverd, in 2000 werd de vernieuwde westtunnel geopend. Deze werd verbreed en gemoderniseerd omdat de middentunnel buiten gebruik ging voor de aanleg van de Noord-Zuidlijn. Daarna werd gestart met het verlengen van de perronsporen 10-15. Dit werd werd in 2004 opgeleverd. In verband met de Noord-Zuidlijn heeft ProRail in 2003 een kunstwerk in de vorm van een poort geplaatst. Het kunstwerk is van de hand van Hugo Kaagman en is getiteld 2b or not 2b en blijft er nog tot minstens 2010 staan.

bewerk Amsterdam Centraal in 2015

Sinds 1997 wordt er gewerkt aan de grote verbouwing van Amsterdam Centraal en omstreeks 2013 zal dit station de status van wereldstation verkrijgen omdat het het een knooppunt is van internationale spoorlijnen, waaronder de HSL-Zuid en de toekomstige HSL-Oost.

Aan de noordkant, langs de oever van het IJ, zal er onder een vierde boogkap een nieuw busstation komen. Per uur doen zo’n 100 bussen het Centraal Station aan. Anno 2003 waren de bushaltes nog verspreid over vijf verschillende locaties. Dit zorgde voor onduidelijkheid bij de reizigers. Daarom wordt gebouwd aan één centraal busstation aan de achterzijde van het station. Het busstation zal in 2013 gereed zijn.

Het nieuwe busstation komt op dezelfde hoogte te liggen als de NS sporen (+1 niveau). Alle haltes voor stads- én streekbussen, nu nog verspreid rond het Stationseiland, worden verzameld op één plek. Het nieuwe busstation gaat bestaan uit een platform met ruimte voor 24 halteplaatsen met drie op- en afritten. Om de beschikbare ruimte efficiënt te gebruiken, krijgt het nieuwe busstation dynamische halteplaatsen. De halteplaats ligt dus niet vast maar kan verspringen naar de eerst voorliggende of eerst achterliggende halte. Het systeem wijst, afhankelijk van de beschikbare ruimte op dat moment, een halte toe. Een elektronisch bord bij de entree van het busstation informeert de reiziger over de plaats van zijn of haar bus. Via liften, trappen en roltrappen bereiken voetgangers het maaiveld en de IJhal.

Het nieuwe busstation krijgt eenzelfde soort kap als het treinstation. Naast de huidige drie kappen heeft het Centraal Station in 2012 dus een vierde kap. De kap zorgt voor de samenhang tussen het busstation, de stationshal, het maaiveld en de verschillende veren aan de IJzijde van het Centraal Station.

bewerk Treinen naar vele bestemmingen

Vanuit het Amsterdamse Centraal Station kan men per trein naar de meeste belangrijke bestemmingen in Nederland en het omliggende buitenland reizen. Zo rijden er vanuit Amsterdam Centraal de volgende treinseries:

Serie: Treinsoort: Route: Materieel: Bijzonderheden:
100 ICE* Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemKöln HbfFrankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofBasel SBB v.v. (NS Hispeed/DB) ICE 3M 1x per dag
120 ICE* Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Köln Hbf – Frankfurt (Main) Flughafen Fernbahnhof – Frankfurt (Main) Hbf v.v. (NS Hispeed/DB) ICE 3M 5x per dag
400 CityNightLine Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Köln Hbf – Basel SBB/Zürich HB/München Hbf – Garmisch-Partenkirchen v.v. (CityNightLine) CNL 1x per dag
447 Euronight Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Köln Hbf – Berlin Hbf – Warschau – Minsk – Moskou EN Om de dag, soms onregelmatig
800 Intercity AlkmaarZaandamAmsterdam Centraal – Utrecht Centraal – 's-HertogenboschEindhovenWeertRoermondSittardMaastricht/Heerlen v.v. (NS) VIRM 2x per uur, rijdt 's avonds na 20:00 uur en 's zondags niet tussen Alkmaar en Amsterdam Centraal, rijdt in de spits extra tussen Schagen en Alkmaar
1400 Nachtnet Eindhoven – 's-Hertogenbosch – Utrecht Centraal – Amsterdam CentraalSchipholLeiden CentraalDen Haag HSDelftRotterdam CentraalDordrechtBredaTilburg – Eindhoven v.v. (NS) ICM/VIRM 1x per uur, rijdt van de nacht van zondag op maandag t/m de nacht van woensdag op donderdag niet tussen Eindhoven en Utrecht Centraal en tussen Rotterdam Centraal en Eindhoven
1500 Intercity Amsterdam Centraal – Hilversum – Amersfoort v.v. (NS) ICM/ICL/VIRM 2x per uur, rijdt in de spits extra tussen Amersfoort, Apeldoorn en Deventer.
2100 Intercity Amsterdam CentraalSchiphol – Leiden Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht – RoosendaalVlissingen v.v. (NS) VIRM 2x per uur, op het traject tussen Dordrecht en Vlissingen 1x per uur
2200 Sneltrein Amsterdam CentraalHaarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Delft – Rotterdam Centraal – Dordrecht – Breda v.v. (NS) DDM-1/DD-AR 2x per uur, tussen Dordrecht en Breda in de daluren 1x per uur
2600 Sneltrein Amsterdam CentraalSchiphol – Leiden Centraal – Den Haag Centraal v.v. (NS) VIRM 2x per uur, rijdt tussen Amsterdam Centraal en Schiphol als stoptrein
3000 Intercity Den Helder – Alkmaar – ZaandamAmsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Veenendaal-De KlompEde-WageningenArnhemNijmegen v.v. (NS) VIRM 2x per uur, rijdt tussen Den Helder en Alkmaar als stoptrein, stopt 's avonds na 20:00 uur en op zondagochtend ook in Driebergen-Zeist
3900 Intercity Lelystad CentrumAlmere CentrumAmsterdam CentraalSchipholHoofddorp v.v. (NS) DD-AR/SGMm 2x per uur, rijdt tussen Amsterdam Centraal en Hoofddorp als stoptrein
4500 / 4000 Intercity Enkhuizen – HoornAmsterdam CentraalDuivendrechtWoerdenGouda – Rotterdam Centraal v.v. (NS) SGMm 2x per uur, rijdt tussen Hoorn en Amsterdam Sloterdijk nonstop, verder als stoptrein.
4700 Stoptrein Uitgeest – ZaandamAmsterdam CentraalWeesp – Almere Centrum – Almere Oostvaarders v.v. (NS) SGMm 2x per uur, rijdt 's avonds na 20:00 uur en op zondag ook tussen Almere Oostvaarders en Lelystad Centrum, en tussen Alkmaar en Uitgeest
4800 Stoptrein Amsterdam Centraal – Haarlem – Uitgeest v.v. DD-AR 2x per uur
5400 Intercity Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort aan Zee v.v. DD-AR 2x per uur. Rijdt enkel Haarlem Spaarnwoude voorbij.
5800 Sprinter Uitgeest – ZaandamAmsterdam Centraal – Weesp – Hilversum – Amersfoort – Amersfoort Vathorst v.v. (NS) DD-AR/SGMm 2x per uur, rijdt 's avonds na 20:00 uur en in het weekend alleen tussen Amsterdam en Amersfoort
6300 Stoptrein Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag Centraal DD-AR 2x per uur, alleen in de spits.
9200 Intercity (Beneluxtrein) Amsterdam CentraalSchiphol – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht – Roosendaal – Antwerpen-CentraalMechelenBrussel-NoordBrussel-CentraalBrussel-Zuid v.v. (NS Hispeed/NMBS) ICRm 1x per uur
9300 Thalys Amsterdam CentraalSchiphol – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Antwerpen-Centraal – Brussel-Zuid – Parijs Noord v.v. (Thalys) TGV 7x per dag
14500 Intercity Amsterdam CentraalHoornEnkhuizen v.v. (NS) DDM-1/DD-AR 2x per uur, alleen in de spits

* Een tijdje reden de ICE's naar Frankfurt door naar München. Dit is echter na december 2007 afgeschaft. Deze ICE reed als ICE 220.

bewerk Metro

Voor het Centraal Station is sinds 1980 ook een metrostation gelegen onder het Stationsplein. De Amsterdamse metrolijnen 51, 53 en 54 hebben hier hun eindpunt.

Er zijn sinds 2003 bouwwerkzaamheden gaande voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn (metrolijn 52) die het Centraal Station haaks zal kruisen. Daartoe zijn de hoofdingang en delen van de "Middentunnel" langdurig afgesloten.

Op Stationsplein 7 is het Informatiecentrum Stationseiland waar een beeld wordt gegeven van de veranderingen in en om het Centraal Station in relatie tot de metrobouw.

bewerk Metro, tram en bus

Bij Amsterdam Centraal komen verschillende bus-, tram- en metrolijnen. Hieronder een overzicht:

bewerk Metro

Lijn Route Vervoerder
51 CS – AmstelstationStation Amsterdam ZuidAmstelveen Westwijk GVB
53 CS – AmstelstationStation Diemen ZuidGaasperplas GVB
54 CS – AmstelstationStation DuivendrechtBijlmer ArenAHolendrechtGein GVB

bewerk Tram

Lijn Route Vervoerder
1 CS – LeidsepleinSurinamepleinOsdorp De Aker (Matterhorn) GVB
2 CS – LeidsepleinHoofddorppleinNieuw Sloten (Oudenaardeplantsoen) GVB
4 CS – FrederikspleinStation RAI GVB
5 CS – LeidsepleinStation ZuidAmstelveen (Binnenhof) GVB
9 CS – PlantageWatergraafsmeerDiemen (Sniep) GVB
13 CS – RozengrachtMercatorpleinGeuzenveld (Lambertus Zijlplein) GVB
16 CS – VijzelstraatDe LairessestraatVU Medisch Centrum GVB
17 CS – RozengrachtKinkerstraatOsdorp (Dijkgraafplein) GVB
24 CS – VijzelstraatStadionwegVU Medisch Centrum GVB
25 Passagiersterminal – CS – VijzelstraatPresident Kennedylaan GVB
26 CS – Piet HeintunnelIJburg (IJburglaan) GVB

bewerk Bus

Lijn Route Vervoerder
N70 Amsterdam CS – LeidsepleinStadionbuurtVU Medisch CentrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – MijdrechtWilnisVinkeveen CXX
N72 Amsterdam CS – LeidsepleinStadionbuurtVU Medisch CentrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – AalsmeerSchiphol P30 – Schiphol Plaza/NS CXX
N93 Amsterdam Leidseplein – Amsterdam CS – Amsterdam-NoordLandsmeerAmsterdam-NoordOostzaanZaandam Station CXX
18 CS – Slotervaart GVB
21 CS – Geuzenveld GVB
22 Spaarndammerbuurt – CS – MuiderpoortstationIndische Buurt GVB
32 CS – Buikslotermeerplein GVB
33 CS – BuikslotermeerpleinNieuwendam GVB
34 CS – Banne Buiksloot GVB
35 CS – Molenwijk GVB
42 CS – KNSM Eiland GVB
43 CS – Borneo Eiland GVB
48 CS – Station Sloterdijk GVB
91 Amsterdam CS – Amsterdam-NoordZaandam Schipbeek CXX
92 Amsterdam CS – Amsterdam-NoordOostzaanZaandam Station CXX
93 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinAmsterdam-NoordLandsmeerDen IlpPurmerend Arriva
94 Amsterdam CS – Amsterdam-NoordZaandam Station CXX
100 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinPurmerend Tramplein – Purmerend M L Kingweg – MiddenbeemsterDe Rijp Arriva
104 Amsterdam CS – Purmerend Purmer Noord Arriva
106 Amsterdam CS – Purmerend M L Kingweg Arriva
107 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinPurmerend Purmer Noord Arriva
108 Amsterdam CS – Purmerend Weidevenne – Purmerend Tramplein Arriva
110 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinMonnickendamVolendamEdam Arriva
111 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinMonnickendamMarken Arriva
112 Amsterdam CS – VolendamEdam Arriva
114 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinMonnickendamEdamHoorn Station Arriva
115 Amsterdam CS – Monnickendam Arriva
116 Amsterdam CS – VolendamEdam Arriva
117 Amsterdam CS – EdamHoorn Station Arriva
118 Amsterdam CS – VolendamEdam Arriva
142 Amsterdam CS – LeidsepleinVU Medisch CentrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – MijdrechtWilnis CXX
170 Amsterdam CS – LeidsepleinVU Medisch CentrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – Uithoorn Amstelplein CXX
172 Amsterdam CS – LeidsepleinVU Medisch CentrumAmstelveen Busstation – AalsmeerKudelstaart CXX
173 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinAmsterdam-NoordLandsmeer Arriva
200 Amsterdam CS – Amsterdam BuikslotermeerpleinPurmerend Tramplein – Purmerend M L Kingweg Arriva
204 Amsterdam CS – Purmerend Purmer Noord Arriva
210 Amsterdam CS – MonnickendamVolendamEdam Arriva
217 Amsterdam CS – EdamHoorn Station Arriva
348 CS – Station Sloterdijk GVB
352 CS – Geuzenveld GVB
353 CS – Osdorp De Aker GVB
354 CS – Amstelveen Busstation – Amstelveen Waardhuizen GVB
355 CS – AmstelstationBijlmer ArenA GVB
357 CS – GaasperplasBijlmer ArenA GVB
358 CS – Station ZuidBadhoevedorp GVB
359 CS – MuiderpoortstationIJburg GVB
360 CS – Buikslotermeerplein (Alleen in de zomerperiode.) GVB
361 CS – Nieuwendam GVB
363 CS – Molenwijk GVB

bewerk IJ-veren

Aan de achterzijde van het Centraal Station, aan de De Ruijterkade is het vertrekpunt van de Amsterdamse veren naar Amsterdam-Noord en van de snelle veerdienst naar Velsen.

bewerk Voorzieningen

bewerk Zie ook

bewerk Fotogalerij

Situatie in 1895
Situatie in 1895  
Centraal Station in 1900
Centraal Station in 1900  
De oudste overkapping, gezien vanaf perron 2B
De oudste overkapping, gezien vanaf perron 2B  
Oostzijde Centraal Station
Oostzijde Centraal Station  
Stationsplein Amsterdam
Stationsplein Amsterdam  
Het station gezien vanaf de Oudekerkstoren
Het station gezien vanaf de Oudekerkstoren  
Het station vanuit het oosten
Het station vanuit het oosten  
Detail van de zuidelijke overkapping
Detail van de zuidelijke overkapping  
Centraal Station 's nachts
Centraal Station 's nachts  
Centraal Station
Centraal Station  
ICE en Beneluxtrein ten oosten van het Centraal Station
ICE en Beneluxtrein ten oosten van het Centraal Station  
Dubbeldekkertrein onder de kap van het Centraal Station
Dubbeldekkertrein onder de kap van het Centraal Station  
Bouwwerkzaamheden Noord/Zuidlijn
Bouwwerkzaamheden Noord/Zuidlijn  
Centraal station oostzijde
Centraal station oostzijde  

bewerk Externe links

bewerk Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:
  • Aan t schipryk Y. Oude en jonge monumenten rond de historische oevers van het IJ. 1995 Open Monumentendag. Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg Amsterdam
  1. ^ [1], Prorail
Spoor-, metro- en tramlijnen
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.